Diversiteit en inclusie worden vaak genoemd in één adem. Het is dan ook een begrippenpaar. Maar wat bedoelen we er eigenlijk mee en waarom voelt het voor zoveel mensen (nog steeds) ongemakkelijk? Ongemak die hieruit voortkomt, komt deels omdat dit begrippenpaar wordt ingezet als: beleidstaal; morele taal; marketingtaal; of politiek, maar veel te weinig nog als taak van alledag. Voor de één betekent diversiteit: wie zit er aan tafel? Voor de ander: mag ik zijn wie ik ben? Voor weer een ander: moet ik mezelf steeds uitleggen?
Het roept nog steeds ongemak op, omdat diversiteit en inclusie spiegels zijn. Ze laten zien hoe we gewend zijn te kijken. Het raakt aan identiteit en het bevraagt bestaande normen.
Diversiteit is geen mening of politieke voorkeur.
Diversiteit is. Ze bestaat, of we haar nu benoemen of niet. Zichtbaar en onzichtbaar. In achtergrond, overtuiging, opvoeding, neurodiversiteit, klasse, taal, gezondheid, gender, geloof. Iedereen draagt meerdere lagen met zich mee, ook wie zichzelf niet als ‘divers’ ziet. En inclusie is een werkwoord en geen intentie. Het gaat echt over gedrag, structuren systemen en hoe je naar ‘ruimte’ kijkt. Welke grondhouding je daartegenover hebt.
Wie voelt zich vrij om te spreken? Wie wordt gehoord en wie past zich steeds aan? Welke normen gelden als ‘neutraal’, en voor wie eigenlijk? Het zijn onderzoekende vragen.
En daar raakt het aan sociale veiligheid
Het is de bodem waarop diversiteit en inclusie überhaupt kunnen bestaan.
Zonder sociale veiligheid:
- zwijgen mensen
- vermijden ze lastige gesprekken
- passen ze zich aan om erbij te horen
- of trekken ze zich terug
Een veilige leer- of werkomgeving betekent niet dat het altijd comfortabel is. (want we verwarring spanning ook nog te vaak met sociaal onveilig) Het betekent dat er ruimte is voor verschil, frictie en leren, zonder dat mensen bang zijn voor afwijzing, belachelijk maken of uitsluiting. Juist gesprekken over diversiteit vragen om die veiligheid. Omdat ze raken aan identiteit. Aan waarden. Aan ervaringen die niet altijd zichtbaar zijn.
De basis is geen eindpunt
Wie de basisprincipes van diversiteit en inclusie begrijpt, begrijpt dat dit een voortdurend leerproces. Een oefening in vertragen. In luisteren. In het bevragen van wat we vanzelfsprekend vinden.